فراخوانی فراخوانی ...
مدرسه ضیائیه (زندان اسکندر)

مدرسه ضیائیه (زندان اسکندر)


شهر یزد را قرنهاست که با شهرت زندان اسکندر می شناسند. مدرسه ضیائیه که به این نام معروف است در سال 631 هجری قمری توسط ضیاءالدین حسین رضی بنا گردید.

شهر یزد را قرنهاست که با شهرت زندان اسکندر می شناسند. مدرسه ضیائیه که به این نام معروف است در سال 631 هجری قمری توسط ضیاءالدین حسین رضی بنا گردیده و در سال 705 هجری قمری توسط پسرانش مجدالدین حسن و شرف الدین علی تکمیل شده است.  مدرسه ضیائیه (زندان اسکندر) بنائی است با گنبد مرتفع واقع در جنب بقعه دوازدهم امام در محله ی فهادان با نمای ساده و  درب ورودی کوتاه اما چون از این در داخل صحن شوید آنچه گرداگرد شما را فرا می گیرد بنای تاریخی با عظمتی‌ از یادگارهای معماری اسلامی دوره ی مغول است.  این مدرسه و نمونه های دیگری که در اعصار متفاوت در شهر یزد بنا گردیده نشان از ارج و منزلت علم و دانش در این شهر است. مدرسه ی ضیائیه بیش از هفتصد سال پیش محل تدریس بوده و بزرگان و علماء در این محل به بحث و بررسی می پرداختند. گنبد این بنا که از پای تا سر از خشت خام ساخته شده، دارای تزئینات و آرایش گچبری نقاشی با آبرنگ طلایی و لاجوردی بوده که در حال حاضر قسمتهایی از آن بر روی گچ سفید باقی است.

مدرسه ضیائیه (زندان اسکندر)  

اندازه ی طول هر یک از اضلاع چهار دیوار گنبد 8/8 متر، ارتفاع بقعه 18 متر و فاصله دهنه ی آن 5/9 متر است. متأسفانه از کتیبه های چهار دیوار داخل گنبد اثر چندانی باقی نیست، و لیکن خطوط آن کوفی بوده و نظیر کارهای گنبد هشت، مدرسه ی شاه کمالیه و بقعه فهادان است. شبستان مدرسه دارای محراب بوده و در اطراف صحن مدرسه رواقهایی ساخته شده که ضلع غربی آن دارای رواق بزرگتر و محراب گچی است. همچنین در میان صحن، پایابی با 38 پله به عمق 2/8 متر از سطح زمین برای دسترسی به آب بنا گردیده است. معماری مدرسه ضیائیه رامی‌توان از خصوصیات عصر مغولی قلمداد نمود. به خصوص گنبد رفیع و قابل توجه آن که احتمالا گنبد مدارس رکنیه و شاه کمالیه و گنبد هشت نیز تقلیدی از این ساختمان قرن هفتم و هشتم می باشد. در این بنا هیچگونه تزئینات کاشی کاری به چشم نمی خورد و تنها آثار بر جای مانده آن خشت خام بوده که این بنای در آمده از خاک را تا کنون بر جای نگه داشته است.  در تاریخ جدید یزد، مذکور است که اطراف این مدرسه، خانه های عالی و بادگیرهای رفیع توسط خاندان رضی ساخته شد. مدرسه ی ضیائیه دارای درگاه بلند و دو مناره ی مرتفع و باقچه ی مشجر(پشت مدرسه) بود وزاویه و کتابخانه و حمام روبروی آن ساخته شده بود. اما آنچه پهلو به پهلوی این مدرسه ی اسلامی می زند شهرت زندان اسکندر است که همیشه همراه نام مدرسه ی ضیائیه آمده و هاله ای از ابهام را در خصوص ماهیت این بنا شکل داده است. در این خصوص علاوه بر روایات تاریخی و احتمالا صحت برخی از آنها در مورد گسیل گروهی از تبعیدیان اسکندریه به یزد، عوامل دیگری نیز در پیدایش و تداوم آوازه ی زندان اسکندر مؤثر بوده اند که یاد آوری آن در این محل بی مناسبت نیست. ویژگی های اقلیم، دور دستی و دور افتادگی یزد از مراکز بزرگ و پر رفت و آمد در گذشته ای دور و نیز موقعیت منطقه، در حصاری از بیابانهای بی سکنه و هولناک موجبات روانی و تقویت وتداوم این شهرت را فراهم آورده اند. همچنین تأثیر گسترده ی شعر خواجه شیراز حافظ را نمی توان نادیده گرفت آنجا که می فرماید:

دلم از وحشت زندان اسکندر بگرفت                   رخت بر بندم و زی ملک سلیمان بروم

مورخان قرون 9 و 11 هجری قمری یزد در عین انعکاس نکاتی سودمند درباره ی کئه و زندان اسکندر، تعبیراتی کرده اند که باید برخوردی محتاط با آنها داشت آنچه احمد کاتب در قرن نهم حتی‌چاهی را در محله قدیم شهر قدیم( فهادان امروز) به عنوان( بند خانه اکابر عجم) معرفی کرده است به گونه ای‌تصورات مردم آن روز درباره ی زندانی مخوف و منسوب به اسکندر را عینیت بخشیده است. چه بسا درون مایه آن پندار، نفرت تاریخی ایرانیان نسبت به اسکندر(گجستگ) بوده باشد و می توان پذیرفت که همین پندار به مثابه ی بازتاب فرهنگی و باور ایرانی در میان باشندگان این دیار و این (بند خانه) بیشتر ماندگار بوده است.

مدرسه ضیائیه (زندان اسکندر)

جالب تر آنکه بنا به روایت ( معین الدین نطنزی) مورخ قرن 9 هجری قمری، خطه ی یزد را ضحاک ساخته، آنرا(زندان ضحاک) خوانده اند. علاوه بر اینها این بنای تاریخی که تا پیش از انقلاب اسلامی همچون دیگر بناهای دوران اسلامی به دست فراموشی و غفلت سپرده شده بود، چنان با بی توجهی مسئولان وقت روبرو گشت تبدیل به گاودانی و روغن گری شده و حجره های آن پر از خاک و خاشاک بود و پایاب فرو ریخته ی آن به حال خود رها گشته بود با این وضع تأسف بار، این بنا جز یک ساختمان فرسوده ی قدیمی در محله ی فهادان یزد نبود که آنرا زندان اسکندر می خواندند و حفره ای را که به علت فرورفتگی‌ پایاب در صحن آن ایجاد شده بود. به عنوان چاه آنرا می شناختند. این پندار ظاهرا از روایات ونشان داری نویسندگان کتب تاریخ محلی یزد بر خاسته و به آن شاخ و برگ هایی هم داده اند و شاید قدمت بنا و تغییراتی که در کاربردهای آن پیش آمده است، خود موجب این ابهام و انتصاب گردیده است. این امارت، بنا بر آنچه در(یادگارهای یزد) و منابع دیگر آمده در ایام قدیم به عنوان مدرسه، مسجد و آرامگاه مورد استفاده قرار می گرفته و به زعم مهندس کریم پیر نیا همان ( مدرسه ضیائیه) است که در قرن هفتم هجری قمری ساخته شده است. گودالی نیز که تا قبل از مرمت به علت فرو ریختگی پایاب در میان صحن آن ساختمان پدید آمده بود و گمان سیاه چال را بر انگیخته بود خود سندی بر پیشرفت های علمی در آن روزگاران و شاهکار پنجه های تشنه لب یزدی در طراحی سیستم شبکه آبرسانی شهری بوده که شبکه ای از آبهای قنوات را در بستر شهر و به هر جا که نیاز بود گسترده بودند و این پایاب نیز برای دسترسی به آب مورد نیازی بود که از قنات اله آباد تامین می شده است. در هر صورت چه اینکه بنای مذکور در همان محله زندان افسانه ای واقع بوده باشد و یا آنکه مدرسه ضیائیه و زندان اسکندر دو بنای مستقل بوده باشند. آنچه امروز برای ما مشهود است اینکه، فرهنگ وتمدن اسلامی ایران چنان فرهنگهای مهاجم و خون ریز را در خود هضم کرد که نه از اسکندر و نه چنگیز و نه دیگرانی که روزی قصد نابودی این دیار را کرده بودند چیزی ماند و روزگار از آن همه حتی در نام پر طمطراقی چون زندان مخوف اسکندر هیچ باقی نگذاشت و امروز هر چه در یزد هست نمودار تمدن و تفکر و انسانیت است. این بنای تاریخی با عظمت پس از انعلاب شکوهمند اسلام‍ی به همت سازمان میراث فرهنگی باز پیرایی و مرمت شده است و به صورت اولیه اش ترمیم گردیده و با شماره ی 770 در قهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. و امروز مدرسه ضیائیه به عنوان نمادی از فرهنگ و علم از پس فریب به 800 سال با تمام ناسازگاریهای این روزگار پر فسوس ساخته و پا بر جای ایستاده است.

مدرسه ضیائیه (زندان اسکندر)

اطلاعات گردشگری زندان اسکندر استان یزد یزد تور یزد سفر به یزد مکان های دیدنی یزد یزدگردی آسیا مدرسه ضیائیه مدرسه ضیائیه (زندان اسکندر) اطلاعات گردشگری یزد تور ایرانگردی مکان های دیدنی جاذبه های یزد مکان های تاریخی یزد طلا تور طلاتور تور آسیا ایران

ثبت دیدگاه
اخبار مرتبط
مسابقه بزرگ عکاسی گردشگری

مسابقه بزرگ عکاسی گردشگری"بریم سفر"

طلاتور قصد دارد تا مسابقه بزرگ عکاسی "بریم سفر" را در حوزه گردشگری برگزار نماید.
ادامه-مطلب...
منطقه لارا

منطقه لارا

ضلع جنوبی آنتالیا که مهمترین بخش آن ساحلی شنی به طول 12 کیلومتر است به منطقه لارا مشهور است. ساحل لارا دارای علامت پرچم آبی است، بدین معنی که آب های این منطقه برای شنا و …
ادامه-مطلب...
مسکو

مسکو

مسکو با جمعیتی در حدود 11.5 میلیون نفر، بزرگ ترین شهر اروپا به شمار می رود. این شهر در بخش غربی روسیه و بر روی رودخانه ای به همین نام قرارگرفته است.
ادامه-مطلب...