کلیسای جامع زوارتنوتس

یکی از این کلیساهای معروف کلیسای جامع زوارتنوتس نام دارد . این عبارت در زبان مردم ارمنستان به معنی نیروهای نگهبان و یا فرشته های آسمانی است. این بنای تاریخی در سده ی ۷ میلادی، در ارمنستان و در قرابت شهر واغارشاپات ساخته شده است. این کلیسا چنان مهم است و از جاذبه های گردشگری معتبر به شمار می آید که در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز ثبت شده است.   قدیمی ها معتقدند که جرج مقدس نیز در این مکان نیایش می کرده است از این رو مردم ارمنی آن را دوست دارند.  از نظر تاریخی، درست زمانی که امپراتوری روم شرقی در ارمنستان حکم روایی می کرد و در همان ایام عرب ها به ارمنستان حمله کردند ساخته شد. جاثلیق نرسس سوم،  در سال  ۶۴۳  دستور به ساخت این کلیسا را دا. در حدود ۹ سال ساخت و ساز این کلیسا به طول انجامید. خوشبختانه با وجود امپراتوری های غیره، معماری این مکان دیدنی کاملا ارمنی طرح ریزی و اجرا شده است.

یک مورخ ارمنی معتقد است که این کلیسا در سال ۶۵۲ درست همان موقع که ساخته شد، وقف شد. این کلیسا تا پایان سده ی ۱۰ میلادی پا برجا بوده و محل عبادت مردم بوده است اما اینکه چرا تخریب شده است، در تاریخ و نگاشته ها قولی ننوشته اند. کلیسای جامع زوارتنوتس در ابتدای سده ی بیستم بود که از زیر خاک کشف شد و از سال ۱۹۰۱ به مدت ۶ سال تحت نظارت وارداپت خاچیک دادیان، مورد حفاری قرار گرفت و پایه هایی که مشاهده می کنید به همراه کارخانه شراب سازی و باقی مانده های ارگ جاثلیق کشف شد.